توحید .:. آثار و مقالات رضا صنعتی

توحید .:. آثار و مقالات رضا صنعتی

در بخشی از مطالب این سایت به بیان تاریخ شهرستان کازرون (به ویژه تاریخ معاصر آن) پرداخته شده است. این از آن روست که هم نویسنده اهل کازرون است و هم اثر در حال نگارش وی به موضوع «انقلاب اسلامی در کازرون» اختصاص دارد.

آخرین نظرات

جوان و تحصیل علم در حوزه‌های علمیه

پنجشنبه, ۱۳ ارديبهشت ۱۳۸۶، ۰۵:۵۱ ب.ظ

 

هم‌چنان که بیان شد مخاطب ما د‌ر این سلسله مقالات آن دسته از جوانان و نوجوانان مذهبی مستعد و با هوشی هستند که با وجود علاقه به دین مذهب، روحانیت و فراگیری علوم دینی پرسش‌ها، تصورات و شبهاتی مانع از پیوستن آن‌ها به حوزه‌های علمیه شده است.

مسأله‌ی علم و دانش‌جویی به خصوص برای آنان که در مرحله‌ی انتخاب راه آینده‌ی خویشند از اهمیت فوق العاده‌ای برخوردار است به گونه‌ای که کوچک‌ترین اشتباه و یا کم‌ترین سهل‌انگاری در این راه را به معنای نابودی آینده خود به حساب وی آورند لذا سعی دارند بهترین راه را یافته و بپیمایند. عده‌ای برای انتخاب آینده علمی خود به دهان دیگران چشم دوخته‌اند تا ببینند که کدام رشته‌ی علمی در جامعه دارای پرستیژ بالاتری است. عده‌ای دیگر به دنبال علمی می‌روند که آینده‌ی مادی بهتری داشته باشد بلکه بتوانند پول و پله‌ی بیش‌تری ذخیره کرده، زندگی مرفه‌تری داشته باشند. عده‌ای دیگر فقط به علایق شخصی خود توجه می‌کنند و هر ملاک دیگری حتی نیاز جامعه به علمی غیر از آنچه آنان می‌پسندند را بی‌اهمیت می‌دانند. عده‌ای دیگر نفس حضور در مجامع علمی را مهم می‌دانند و حتی اهمیت چندانی برای رشته‌ی تحصیلی، میزان علاقه‌ی خود و یا نیاز جامعه قائل نیستند. گروهی نیز عنان اختیار خویش از دست داده، انتخاب رشته‌ی علمی و محل تحصیل خود را به دیگران [پدر و مادر، اقوام و خویشان و یا دوستان خود] می‌سپارند.

روایت شده که روزی پیامبر گرامی اسلام (ص) گروهی را مشاهده کرد که در مسجد دور شخص خاصی جمع شده‌اند.

 پرسید: چه خبر است؟

عرض شد: مرد دانشمندی در جمع ماست!

حضرت پرسید: در چه رشته‌ای دانشمند است؟

عرض شد: این مرد تاریخ عرب و جنگ‌های آنان و اشعار دوران جاهلیت را از همه بهتر می‌داند. او پدران و اجداد افراد را از هر کس دیگری بهتر می‌شناسد.

رسول اکرم (ص) فرمود: این‌گونه دانستنی‌ها منفعتی ندارد و اگر کسی نداند ضرری نخواهد دید!

 آنگاه فرمود: «انما العلم ثلاثه آیه محکمه او فریضه عادله او سنه قائمه و ما خلاهن فضل.» یعنی علم فقط سه چیز است: اول آیه‌ی محکمه؛ یعنی علم به اصول عقاید و دلایل قاطع در شناخت خدا و عظمت او و حقانیت انبیا و حجج الهی. دوم: فریضه‌ی عادله؛ یعنی علم به مکارم اخلاق و صفات پسندیده‌ای که آدمی باید به آن‌ها آراسته شود. سوم: سنت قائمه؛ یعنی علم به احکام شرعی و وظایف عملی هر انسان. هر علمی غیر از این سه، فضیلت است و فضیلت نمی‌تواند جای علوم اصلی را بگیرد.(1)

کلام و فلسفه (آیه‌ی محکمه)، اخلاق و تزکیه‌ی نفس (فریضه‌ی عادله) و فقه (سنت قائمه) از مهم‌ترین علوم مطرح در حوزه‌های علمیه‌اند و طلاب علوم دینی برای رسیدن به مقام اجتهاد باید علم‌های بسیار دیگری را نیز بیاموزند لکن هم‌چنان که گفته شد: «یکی از کوتاهی‌ها د‌ر حوزه‌های علمیه این است که حوزه درست معرفی نشده، مردم نمی‌دانند که در حوزه‌های علمیه چقدر تلاش علمی نفیس و با‌ارزش می‌شود و در چه رشته‌های مهمی چه کارهای بسیار ارزشمندی انجام می‌گیرد.»(2) این کوتاهی در معرفی نظام علمی حوزه باعث شکل‌گیری تصورات غلطی از شخصیت طلاب در اذهان برخی از اقشار مردم شده است تا حدی که بسیاری از مردم مشغولیت اصلی طلاب را امور عبادی و معنوی و مسایلی از قبیل قرائت قرآن و دعا و برگزاری مجالس روضه می‌پندارند! غافل از آنکه آن چه بیش‌ترین میزان وقت طلاب را به خود اختصاص می‌دهد برنامه‌های علمی (اعم از شرکت در کلاس درس، مطالعه و مباحثه) است. طلاب علوم دینی و دانشجویان حوزه‌های علمیه برای رسیدن به مدارج عالی علمی سختی‌ها و مشقت‌های فراوانی را به جان می‌خرند.

اسلام شناسی و صاحب نظر شدن در علوم مختلف اسلامی از مهم‌ترین اهداف هر طلبه‌ی سخت‌کوشی است.

ادبیات عرب (صرف و نحو و معانی و بیان)، منطق، تفسیر قرآن، حدیث، رجال و اصول فقه علوم ابزاری مهمی برای رسیدن به درجه‌ی اجتهاد محسوب می‌شوند و طلاب علوم دینی دوره‌ی آموزشی بلند‌مدتی را برای تفقه در دین پشت سر می‌گذارند.(3) آنان در وافع خود را مخاطب این آیه‌ی شریفه می‌دانند که «و ما کان المؤمنون لینفروا کافه فلولا نفر من کل فرقه منهم طائفه لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم اذا رجعوا الیهم لعلهم یحذرون.»(4) مؤمنین چنین نیستند که همه‌شان به یک‌جا بروند چرا از هر فرقه گروهی برای فقیه شدن در دین کوچ نمی‌کنند تا پس از فقاهت در دین به سمت قوم و طایفه‌ی خویش برگشته، آنان را انذار کنند، بلکه قوم و طایفه‌ی آنان از نافرمانی خدا حذر کنند.»

به هر حال طلاب علوم دینی در طول مدت تحصیل خود سه مرحله‌ی تحصیلی را پشت سر می‌گذارند:

1- دوره‌ی مقدمات: در این دوره طلاب به فراگیری ادبیات عرب که زبان قرآن و سنت است پرداخته خود را آماده‌ی فهم فقه و اصول و گام نهادن در دروس سطح می‌کنند. مدت تحصیل در این دوره به طور متوسط سه سال است. مهم‌ترین در‌س‌هایی که در این دوره خوانده می‌شود عبارت است از؛

الف) در علم صرف:کتاب صرف ساده و ...

ب) در علم نحو: کتب صمدیه، هدایه، شرح سیوطی یا این عقیل بر الفیه‌ی این مالک، مغنی الادیب و...

ج) در علم معانی و بیان: کتاب جواهر البلاغه و...

د) در علم منطق: کتاب المنطق و ...

ه) علوم دیگر: اخلاق، اعتقادات، احکام، ادبیات فارسی و آیین نگارش، تاریخ اسلام، تجوید و حفظ قرآن، تجزیه و ترکیب قرآن، نهج البلاغه و ...

2. دوره‌ی نیمه تخصصی (سطح): در دوره‌ی سطح طلاب با فقه و اصول آشنا شده از نظرها، ابتکارها و شیوه‌ی استدلال فقهی و اصولی و مبانی علمای پیشین اطلاع می‌یابند و خود را برای استنباط از احادیث و آیات در درس خارج آماده می‌کنند این دوره به طور متوسط هفت سال است.

 مهم‌ترین درس‌هایی که در این دوره فرا گرفته می‌شود عبارتند از:

الف) در علم اصول فقه: کتاب‌های الموجز، اصول الفقه، رسائل، کفایه و ...

ب) در علم فقه: کتاب‌های شرح لمعه، مکاسب، و ...

ج) علوم دیگر: فلسفه، تفسیر قرآن، تاریخ، اخلاق، علوم قرآنی، عقاید، رجال، نهج‌البلاغه و ...

برخی از طلاب پس از گذراندن سه سال اول از این مقطع در یکی از رشته‌های علوم اسلامی از قبیل فلسفه و کلام، تفسیر قرآن، حقوق و قضا، مذاهب اسلامی، تاریخ اسلام، تبلیغ، نهج البلاغه، حدیث و ... به تحصیل می‌پردازند.

3- دوره‌ی تخصصی (خارج): طلاب در این مقطع در یک یا چند رشته از رشته‌های علوم اسلامی متخصص و صاحب نظر می‌شوند. در این مرحله استاد و شاگرد مقید به کتاب خاصی نیستند اما برای منظم شدن سیر بحث کتابی را انتخاب کرده و بر اساس آن بحث را ادامه می‌دهند. در این درس‌ها استاد با بررسی دلایل و شواهد هر مطلب نظر نهایی خود را ارائه می‌دهد و شاگردان در پذیرش یا رد نظر او آزادند.

شیوه‌ی آموزشی و تربیتی حوزه‌های علمیه از امتیازات خاصی برخوردار است به گونه‌ای که حتی شخصیتی مانند دکتر شریعتی با وجود برخی موضع‌گیری‌های تند و نادرستی که در مقابل  روحانیت داشته، درباره‌ی شیوه‌ی آموزشی و تربیتی حوزه‌های علمیه می‌گوید‌:

«در رساله‌ی تحقیقی که برای وزارت علوم نوشته‌ام و نیز در مقاله‌ی کویر که منتشر کرده‌ام برتری‌های شیوه‌ی آموزشی و تربیتی حوزه‌ی علمیه را بر شیوه‌ی دانشگاهی بر‌شمرده‌ام؛

1- انتخاب رشته‌ی علمی بر مبنای ارزش فکری نه در آمد اقتصادی

2- احساس مسوولیت اجتماعی آمیخته با رشته‌ی تحصیلی از لحظه‌ی انتخاب.

3- انتخاب آزاد استاد بر اساس لیاقت معلمی و ارزش علمی شخص وی.

4- ضرورت حفظ چهره‌ی علمی و اخلاقی برای استاد.

5- رایطه‌ی ارادت میان معلم و استاد.

6- متد تعلیم چند درجه‌ای.

7- سنت مباحثه برای هر درس میان طلاب بعد از هر درس.

8- آزادی حضور و عدم تقید به شرایط ظاهری و فرمالیسم پیچیده و خشک اداری در راه کسب علم.

9- رایگان بودن تحصیل.

10- آزادی مطلق تحصیل برای عموم مردم از هر سنی و هر طبقه‌ای و با هر شرایطی.

11- بورس و تأمین مسکن [حجره] و امکانات تحصیلی برای هر داوطلبی.

12- قید لاینفک اخلاق با علم به طور طبیعی و در عین حال اجتناب ناپذیر.

13- تماس دائمی با توده.

14- تعهد رهبری فکری و هدایت اجتماعی مردم.

15- پیوند ناگسستگی ایدئولوژی و علم.

16- وجود یک فرهنگ عمومی و مشترک. جهت واحد و هماهنگی میان رشته‌های مختلف علمی با وجود تخصص.

17- پیوستگی با گذشته‌ی تاریخی، فرهنگی و اعتقادی ( آنچه در فرهنگ جدید می گسلد).

18- نبودن فرم‌های ظاهری و قالبی در ارزیابی و ارزش‌یابی درجات شاگردی و استادی (تصدیق، رتبه) و واگذاری آن به خود مردم و میزان لیاقت شخصی و ارزش و تکامل فکری و علمی استاد یا فارغ التحصیل در جامعه، به جای کارگزینی و مقررات ترفیع‌های اتوماتیک ( که چنان‌که در کویر گفته‌ام مثل آلو‌بخارا که نم می‌کنند پس از چهار سال خود به خود هر استاد‌یاری تبدیل می‌شود به دانشیار و پس از پنج سال هر دانشیاری استحاله می‌شود یه استاد!...)»(5)

ادامه دارد...

 

پی‌نوشت:

1- الکافی: ج 1، ص 33.

2- مقام معظم رهبری، سخنرانی در آغاز درس خارج فقه: 21/6/1372

3- اخیراً دوره‌های تحصیلی کوتاه مدت پنج ساله با عنوان «سفیران هدایت» به هدف تربیت مبلغان دینی و اعزام به مناطق مورد نیاز جهت تبلیغ احکام شرعی و معارف اسلامی در برخی از حوزه‌های علمیه راه‌اندازی شده است.

4- سوره توبه: آیه 122.

5-  میزگرد حسینیه‌ی ارشاد، ص 123 و مندرج در کتاب «مذهب علیه مذهب».

 

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۸۶/۰۲/۱۳

نظرات  (۵)

۱۶ ارديبهشت ۸۶ ، ۱۲:۴۲ محمد رضا صفرزاده ( صدرا وب )
با مطلب
(اظهارات روزنامه نگار باتجربه و با سابقه کشور !!!!!!! و پاسخ اینجانب)
بروزم
۱۶ ارديبهشت ۸۶ ، ۲۱:۳۸ محمد رضا صفرزاده
با سلام خدمت جناب صنعتی کبیر
چند سوال از حضورتان داشتم که تقاضا دارم هرچه زودتر پاسخ آنها را بدهید :
1- آیا افراد می توانند دین خود را خودشان انتخاب کنند منظورم این است که کودکی که متولد می شود و پدر و مادرش مسلمان هستند می تواند پس رسیدن به سن تکلیف دین خود را انتخاب کند و مثلا مسیحی شود؟
2- چرا اقلیت های مذهبی در ایران باید حجاب داشته باشند آنها که مسلمان نیستند
اگر پاسخ شما این است که 90 درصد ایران مسلمان هستند و آنها هم باید رعایت کنند و قانون کشور است
خوب در فرانسه هم 90 درصد افراد غیر مسلمان هستند و منع حجاب هم قانون آن کشور است و مسلمانان در آنجا اقلیت هستند؟
با تشکر از شما
کاش ما هم کمی ...
با سلام بر آقا رضای عزیز
1. هر کس نه تنها آزاد است که در ابتدای سن تکلیف دین خود را خود، انتخاب کند بلکه اگر در این مساله مثلاً از پدر و مادر خویش تقلید کرد چنین روشی از منظر تعالیم اسلامی ارزشمند نخواهد بود. (تقلید مخصوص فروع دین است نه اصول)
2. حجاب از الزامات دین اسلام است و لذا (حتی بر اساس اعلامیه حقوق بشر نیز) کسی را نمی‌توان ملزم کرد که به واجبات دین خود عمل نکند اما بی‌حجابی نه از واجبات سایر ادیان است و نه اینکه محجبه بودن برای آنها حرام شده است تا الزام کردن آنها (به وسیله وضع قوانین متعارف) به رعایت حجاب در کشور اسلامی بر خلاف تعالیم دینی آنها باشد.
بر این اساس اگر چیزی مثلاً در دین مسیح حرام شده باشد کشور اسلامی ایران مسیحیان موجود در ایران را ملزم به انجام آن فعل حرام نمی‌کند همچنان‌که اگر چیزی بر اساس تعالیم آنها واجب باشد قوانین ما آنها را مجبور به ترک آن واجب نمی‌کند.
کوچک شما صنعتی.
۱۷ ارديبهشت ۸۶ ، ۱۹:۵۹ محمد رضا صفرزاده ( صدرا وب )
سلام
از شما بسیار سپاسگذارم
موفق باشید

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">